1. Definicja
Neuropatią cukrzycową nazywamy zaburzenie struktury lub funkcji nerwów obwodowych, które rozwija się u osób z cukrzycą i którego nie można wyjaśnić inną przyczyną. Rozpoznanie stawia się na podstawie obrazu klinicznego oraz badań neurologicznych, po wykluczeniu innych możliwych powodów uszkodzenia nerwów, takich jak niedobory witaminowe, choroby tarczycy czy przewlekłe stosowanie niektórych substancji.
Choroba może dotyczyć osób z cukrzycą typu 1, typu 2, a także z innymi postaciami cukrzycy, w tym cukrzycą po zabiegach na trzustce oraz niektórymi rzadszymi typami genetycznymi. Nasilenie objawów bywa bardzo różne — od zmian, które wykrywa się wyłącznie w badaniach, po dolegliwości znacząco wpływające na codzienne funkcjonowanie.
2. Mechanizm biologiczny
Przewlekle podwyższone stężenie glukozy prowadzi do serii zmian w tkankach nerwowych i naczyniach je zaopatrujących. Nadmiar glukozy powoduje między innymi gromadzenie związków zwanych końcowymi produktami zaawansowanej glikacji, wzrost stresu oksydacyjnego oraz zaburzenia przepływu krwi w drobnych naczyniach zaopatrujących nerwy. Efektem jest stopniowe pogorszenie przewodzenia impulsów i zanikanie części włókien.
Proces przebiega początkowo bezobjawowo. Organizm długo kompensuje utratę funkcji pojedynczych włókien. Dopiero po przekroczeniu pewnego progu zmiany stają się odczuwalne w postaci nietypowych doznań, osłabienia czucia lub bólu.
3. Klasyfikacja
W praktyce klinicznej wyróżnia się kilka głównych postaci neuropatii cukrzycowej. Podział ma znaczenie, ponieważ każda z nich manifestuje się nieco inaczej.
Najczęściej spotykana. Zajmuje włókna czuciowe zaczynając od stóp, potem dłoni. Charakterystyczny „rozkład skarpetek i rękawiczek”.
Dotyczy nerwów regulujących narządy wewnętrzne. Objawy zależą od układu — od zaburzeń rytmu serca po problemy z żołądkiem czy pęcherzem.
Uszkodzenie pojedynczego nerwu, często wskutek jego ucisku (np. nerwu pośrodkowego w zespole cieśni nadgarstka).
Zajęcie korzeni nerwowych, częste w odcinku piersiowym lub lędźwiowym.
Rzadsza postać z osłabieniem mięśni ud i miednicy, częściej u mężczyzn w starszym wieku.
4. Diagnostyka
Podstawą rozpoznania jest wywiad lekarski i badanie neurologiczne. Lekarz ocenia czucie dotyku, wibracji, temperatury oraz odruchy ścięgniste. W wybranych sytuacjach wykonuje się badania dodatkowe, takie jak elektroneurografia czy badanie zmienności rytmu serca. Rozpoznanie stawia się dopiero po wykluczeniu innych przyczyn uszkodzenia nerwów.
Rola regularnych wizyt
Nawet gdy nic nie boli, coroczne badanie neurologiczne stóp pozwala wcześnie wychwycić zmiany. Wielu specjalistów rekomenduje włączenie takiej oceny do rutynowej opieki diabetologicznej.
5. Przebieg i rokowanie
Neuropatia cukrzycowa jest chorobą przewlekłą. Jej przebieg zależy przede wszystkim od tego, jak długo utrzymuje się cukrzyca i jak wygląda kontrola glikemii. Dobre wyrównanie metaboliczne oraz zdrowy styl życia potrafią wyraźnie spowolnić rozwój zmian, a u części osób zmniejszyć nasilenie już obecnych dolegliwości. Nie jest to choroba, którą da się „wyleczyć” jednorazowo — wymaga codziennej uważności.